--- title: Postmodern Çoğulculuk description: "Sanat İyi, Hakiki, Güzel ve Ben'in Dengesini Bozar" url: https://kozsanat.com/blog/postmodern-cogulculuk type: article image: https://kozsanat.com/Upload/blog/dbef017a-db0b-496a-92b3-bc7ce1bdd703.png date: 2026-06-20 modified: 2026-06-20 author: Özge Koz Sanat Atölyesi category: Sanat Kuramı tags: - postmodernizm - postyapısalcılık - estetik - richard shusterman - arthur danto - nietzsche - apollonik ve dionysostik - schopenhauer - glen ward - terry barrett - sanat kuramı - çoğulculuk - yapısalcılık lang: tr-TR --- # Postmodern Çoğulculuk ![Farklı üslup ve dönemlerden imgelerin yan yana geldiği kolaj — postmodern çoğulculuğun görsel ifadesi](https://kozsanat.com/Upload/blog/dbef017a-db0b-496a-92b3-bc7ce1bdd703.png) > Sanat İyi, Hakiki, Güzel ve Ben'in Dengesini Bozar SANAT İYİ,HAKİKİ,GÜZEL ve BEN'İN DENGESİNİ BOZAR Düşünür Richard Shusterman,"Aesthestics and Postmodernism"(estetik ve modernizm)adlı metnine şu cümleyle başlar:"postmodernizm hakkında söylenebilecek belki de en açık,ve en kesin şey net olmadığı ve tartışmaya çok açık olduğudur."Yazar yine de postmodernizmin" sanatla estetiğin hem çok güçlü hem de estetik olmayan etkilerinden uzak kabul edilen toplumsal,etik ve politik dünyamıza nüfus etmekte ısrarcı" olduğunu tartışarak ilk bölümü tamamlar."postmodernizm sanatın 'yüce' iddialarını azaltıyorsa da onun yerine estetiği hayatın hakim eğilimlerinde daha merkezi bir noktaya getirir." Shusterman'ın metnindeki bazı önemli noktalar üzerinde durmak gerekir.İlki kır sekiz bölümlük bu kitabın ikinci bölümüyle sonuncu bölümü arasında, özellikle Postmodernizmi ele alan tek bölüm vardır. Anglo-Amerikan düşünürler genellikle Postmodernizm'i benimsemezler:Postmodern yazı öncelikle kıta Avrupası'nda ağırlıklı olarak Fransa'ya ait bir çabadır.Anglo-Amerikan analitik felsefe Aydınlanma çağı'ndaki aklın netliğine değer verse de,postmodern yazarlar netliğin eksikliğiyle yetinir,analitik açıklamalara direnen kelime oyunlarından hoşlanırlar. Shusterman,Postmoderniz'in nitelik eksikliğinin farkındadır.Postmodernizm'e "kuram" ya da "felsefe"ve başkalarının dediği gibi"hareket"veya"tavır"hatta" durum" demek yerini "kavram" demeyi tercih eder.Shusterman,ikinci olarak Postmorenizm'in tartışmaya açık bir kavram olduğunu vurgu yapar:Postmodernistler farklı duruşlar sergiler ve başka gelenekten gelen düşünürler çoğunlukla Postmodernist iddialara ,görüşlere sıcak bakmazlar.Ne var ki Amerikalı bir pragmatist olan Shusterman,modernist estetik ve biçimci kuramın postmodernist eleştirmenlerin bakış açılarına değer verir çünkü postmodernistler sanatın ve estetiğin ayrı ayrı ele alınmasına, toplumsal etik ve politik dünyadan uzak olmasına izin vermezler.Postmodernistler(ve Shusterman)sanatın estetiğin hayattan soyutlanamayacak kadar önemli olduğunu düşünürler.Amerikalı düşünür ve eleştirmen Artur Danto da "felsefenin 1970'ler den beri 'kuram' yapıbozumcu  stratejilerin felsefi estetik dışındaki neredeyse diğer bütün sosyal bilimleri etkilediği büyük yapı- olarak adlandırılan şeyin etkilerine karşı neredeyse bağışıklık geliştirdiğini" gözlemler.Shusterman'la birlikte Danto da "yazıldığı dilin garip bir şekilde netlik ve felsefi yazının ortaya koyması beklenen düşünce standartları ile uyuşmadığı düşünüldüğü için" postmodernist kuramın anaakım düşünürler tarafından ciddiye alınmadığı görüşündedirler.Pek çok üniversitenin sanatla ilgili bölümlerinde "kuram"yerine estetik seminerleri verilmesinin çağdaş (postmodern)sanat uygulamarıyla alakasız muhafazakar ve mesafeli alan olarak görüldüğü söylenir.Danto bir yandan da estetik konferansı vermek için Saulsteinberg'e ısmarladığı ancak sanatçının satmadığı bir postere istinaden" estetikçilerin hakkını verecek kadar sananla ilgilenmediklerini"belirtir.Sonuç olarak postyapısalcı ve postmodern düşünce ile sanatı geleneksel estetik felsefesinden daha cazip kılmanın yollarını arar.   POSTYAPISALCILIK ile POSTMODERNİZMİN ÖNCÜLERİ   Modernizm'i Postmodernizm'i derinden etkileyen pek çok bilim insanı vardır.Fikirleri yaptıkları öncü çalışmalarından faydalanan başka bilim insanları tarafından ileri götürülmüş olsa da bugün hala geçerlidir.Marx ve Freud'un yazıları bu konuda çok katkı sağlamıştır.   FRİEDRİCH NİETZSCHE   Modernizm ve Biçimcilik için kant ne anlama geliyorsa ,Alman düşünür Nietzsche (1844-1900)de Postmodernizm ve Postyapısalcılık için o derece önemlidir.Kendisinden sonra gelen ve görüşlerini onun düşüncelerine dayandıran pek çokları için öncüdür:Heidegger,Derrida,Foucault ve Danto,Nietzsche ile onun kaleme aldığı otuz kitabın yarattığı etkiler üzerine yazanlardan bazılarıdır. Nietzsche'nin hayat ve sanat hakkında ele aldığı konulardan biri Yunun trajedilerini keşfederken ulaştığı ayrımdır:Apollonik ve Dionysostik .Apollonik düzen,sınırlar ve sabit güzelliği temsil eder.Dionysostik ise sınırların yıkılışını,coşku ve aşırıyı temsil eder.Apollonik biçimciliğe yakındır dionysostik belirsizliği,görünenin arkasındakini ve "müstakil" bir bakışın ortaya koyamadığı yoğun karmaşayı ele alır. Nietzsche,Kant'ın öne sürdüğü ve sonrasında - Nietzsche'nin konu üzerinde anlaşmazlığa düştüğü-Alman düşünür Arthur Schopenhauer'in (1788-1860)desteklediği sanat anlayışını kavramış olsa da "tarafsızlık"kavramını reddeder.Schopenhauer,tarafsızlığı ve istek yoksunluğunu estetik hal için şart kabul eder.Sıradan bir bilinç halinde nesnelerin kullanım değerine bakarız ve Schopenhauer'e,göre bu tür görüşler bize nesnenin "özünden"çok "göreliğini" gösterir.Sıradan bir gözlemin rutinleri klişelere dayanır ki bunlar da  dünyayı sıkıcı ve baskıcı görmemize yol açar.Sanatçılar dünyayı bütün zenginlikleriyle görür ve nesneler yeni görüşlere,ışıltılı görüşlere açık hale gelir. Nietzsche tüm felsefesinde istekli olmak üzerine durmuş ve Schopenhauer'in isteksizlik düşüncesine karşı çıkmıştır: Nietzsche aktif olarak görmeyi ve yorumlamayı savunur,belirsizliği benimser ve sanat eserlerinin saklı derinlikleriyle ilgilenir. Nietzsche,estetiği politikanın üzerinde tutar:Varoluş sorunlarının politikayla çözülebileceğinden şüphe duyar ve onun yerine hayata estetik açıdan yaklaşmanın anlamlı olacağını savunur. Nietzsche için estetik faaliyetin ve bakışın özü kusursuzluğa giden bir başkalaşım ve değişim isteğidir.Yükselen ve coşkulu istek estetik algı gücünün tetikleyicisidir. Düşünür Michael Peters, Nietzsche'nin eserlerinin önemini Postyapısalcı ve Postmodernizm düşünce içinde şöyle özetler. Nietzsche'nin hakikat eleştirisi,yorum üzerindeki vurgusu,iktidar ile bilginin farklılaştırıcı ilişkileri ve felsefi söylemdeki üslup sorununa ilgisi onun ele aldığı konuları farklı yöntemlerle geliştiren postyapısalcıların eserlerinde önemli motifler haline gelmiştir.Tüm evrensel anlam ve hakikat iddialarını sorunsallaştırırken anlamın üretildiği içeriği uygulayan dil iktidar ve arzu sorularıyla meşgul olarak ;ikili muhalif düşünceyi çoğunlukla farklılaşan bir ağ içinde bağımlı konumda doğrulamayı seçmek amacıyla ortaya atılan varsayımlara meydan okuyarak;özneyi söylemsel,libidinal,toplumsal baskıların ve uygulamaların karmaşık bir kesişimi olarak konumlardan özerk ve şeffaf özbilincin varsayımlarına meydan okuyup insani insan öznesini sorgulayarak;farklılığı ve ayrışmayı tercih etmek yerine evrensellik ve birlik iddiaları doğrultusundaki dürtüye direnerek. Yapısalcıları postyapısalcılardan ayırmak zordur.Çünkü çoğu ilk gruptan ikincisine geçmiş ve çoğu iki gruba da ait olmayı reddetmiştir.Sanatçı görsel kültür uzmanı ve postmodernist (postmodernizm)kitabının yazarı Glen Ward,postyapısalcılarla ilgili faydalı genellemeler yapmıştır.Postyapısalcılar da yapısalcılar gibi anlam ve her tür "metin" hakkında soru sormaya devam ediyor ancak daha fazla yanıt üretiyor,tek bir yanıta karşı duruyorlar:Postyapısalcılık ne bir düşünce sistemi ne de akademik bir disiplindir.Felsefe,siyasi kuram psikanalitik kuram edebi çalışmalar,göstergebilim yapısalcılık ve feminizm gibi farklı disiplinleri özgürce harmanlayarak çalışan bir yaklaşımdır. Glen Ward, yapısalcılıktan devraldığı üç kapsamlı ve örtüşen düşünceyi postyapısalcılığa yükler."Dil kendi dışında bir şeyi göstermez;dil anlam oluşturur(yansıtmak yerine);dil bireyselliği ifade etmez Postyapısalcılar yapısalcılar gibi "metinleri""gerçeklikten" ve yazarlarından uzak tutmaya devam ederler;ama yapısalcılardan farklı olarak anlamın altındaki nihai ve asıl zemini redderler .Yapısalcılar bütün "metinlerin" ardında sonsuz ve evrensel hakikatleri bulabileceklerine inanırlar;postyapısalcılar ise bize verilen alanla sınırlı olduğumuza ve her şeyi açıklamaya kalkışmanın ne mümkün ne de gerekli olduğuna inanırlar.Yapısalcılar dilin nispeten sarsılmaz ve hatta "gaddar" olduğunu düşünme eğilimindedirler;postyapısalcılar "fark"ı vurgular ve bütün"metinleri"asla tamamlanmayacak birer parça olarak görürler Kaynakça:Neden Bu Sanat ? çağdaş sanatta estetik ve eleştiri Terry Barrett İlgili Hizmetler Güzel Sanatlara Hazırlık Kursu Güzel Sanatlar Fakültesi Hazırlık Portfolyo Hazırlık İlgili Çalışmalar Karışık Teknik Tuval Üzerine Karışık Teknik ## Sıkça Sorulan Sorular ### Postmodernizm nedir? Postmodernizm, 20. yüzyılın ikinci yarısında modernizmin evrensellik, ilerleme ve tek hakikat iddialarına karşı gelişen düşünce ve sanat eğilimlerinin ortak adıdır. Shusterman'ın belirttiği gibi hakkında söylenebilecek en kesin şey, net olmadığı ve tartışmaya çok açık olduğudur. Kesin tanımlara direnir; çoğulculuğu, farklılığı ve yorumun açıklığını benimser; sanatla hayat arasındaki sınırları aşındırır. ### Postmodern çoğulculuk ne anlama gelir? Postmodern çoğulculuk, tek bir doğru üslubun, tek bir büyük anlatının ya da tek bir estetik ölçütün olmadığı kabulüdür. Farklı gelenekler, teknikler ve söylemler aynı anda geçerli sayılır; yüksek sanat ile popüler kültür arasındaki hiyerarşi sorgulanır. Bu bakış, sanatın ve estetiğin toplumsal, etik ve politik hayattan soyutlanamayacağı düşüncesiyle birlikte ilerler. ### Richard Shusterman kimdir? Richard Shusterman, pragmatist gelenekten gelen çağdaş Amerikalı felsefecidir. Pragmatist estetik alanındaki çalışmaları ve bedensel deneyimi estetiğin merkezine koyan somaestetik kavramıyla tanınır. Yazıda ele alınan Aesthetics and Postmodernism metninde, postmodernizmin sanatın yüce iddialarını azaltırken estetiği hayatın hakim eğilimlerinde daha merkezi bir noktaya taşıdığını savunur. ### Arthur Danto kimdir? Arthur Danto (1924-2013), Amerikalı felsefeci ve sanat eleştirmenidir. Warhol'un Brillo Kutuları'ndan yola çıkarak bir nesneyi sanat yapan şeyin görünüş değil kuramsal bağlam olduğunu savunmuş; sanat dünyası ve sanatın sonu kavramlarıyla çağdaş sanat kuramını derinden etkilemiştir. Yazıda, analitik felsefenin postmodern kurama mesafesini gözlemleyen bir tanık olarak yer alır. ### Nietzsche'nin Apollonik-Dionysostik ayrımı nedir? Nietzsche, Yunan tragedyasını keşfederken ulaştığı bu ayrımla sanatı iki kuvvetin gerilimiyle açıklar. Apollonik olan düzeni, sınırları ve sabit güzelliği temsil eder; Dionysostik olan ise sınırların yıkılışını, coşkuyu ve aşırılığı. Yazıya göre Apollonik tavır biçimciliğe yakındır; Dionysostik tavır belirsizliği ve görünenin arkasındaki yoğun karmaşayı kucaklar. Postmodern düşünce bu ikinci damardan beslenir. ### Nietzsche neden postmodernizmin öncüsü sayılır? Kant modernizm ve biçimcilik için ne anlama geliyorsa Nietzsche de postmodernizm ve postyapısalcılık için o derece önemlidir. Hakikat eleştirisi, yorum üzerindeki vurgusu, iktidar ile bilgi ilişkisi ve felsefi söylemdeki üslup sorunu; Heidegger, Derrida, Foucault ve Danto gibi düşünürlerin eserlerinde temel motifler haline gelmiştir. Evrensel anlam iddialarını sorunsallaştırması postyapısalcı düşüncenin yolunu açmıştır. ### Schopenhauer'in estetik anlayışı nedir ve Nietzsche buna neden karşı çıkar? Schopenhauer estetik halin şartı olarak tarafsızlığı ve istek yoksunluğunu görür: nesnelere kullanım değerinin ötesinde, çıkar gözetmeden bakıldığında özleri görünür hale gelir. Nietzsche ise felsefesini istekli olmak üzerine kurar; aktif görmeyi ve yorumlamayı savunur. Ona göre estetik bakışın özü, kusursuzluğa yönelen bir başkalaşım ve değişim isteğidir; yükselen, coşkulu istek estetik algının tetikleyicisidir. ### Postyapısalcılık nedir? Postyapısalcılık, tek bir düşünce sistemi ya da akademik disiplin değildir; felsefe, siyaset kuramı, psikanaliz, göstergebilim ve feminizm gibi alanları özgürce harmanlayan bir yaklaşımdır. Glen Ward'un özetlediği üzere yapısalcılıktan üç temel kabul devralır: dil kendi dışında bir şeyi göstermez, dil anlamı yansıtmak yerine oluşturur ve dil bireyselliği ifade etmez. Anlamın altında nihai bir zemin aramaz. ### Yapısalcılık ile postyapısalcılık arasındaki fark nedir? Yapısalcılar bütün metinlerin ardında evrensel yapılar ve hakikatler bulunabileceğine inanır; dili görece sarsılmaz sayarlar. Postyapısalcılar ise anlamın nihai zeminini reddeder, farkı vurgular ve bütün metinleri asla tamamlanmayacak parçalar olarak görür. İki grubu ayırmak güçtür; çünkü birçok düşünür ilk gruptan ikincisine geçmiş, çoğu da iki etikete birden ait olmayı reddetmiştir. ### Anglo-Amerikan felsefe postmodernizme neden mesafelidir? Analitik gelenek, Aydınlanma'dan devraldığı akıl netliğine değer verir; postmodern yazarlar ise netlik eksikliğiyle yetinir, analitik açıklamalara direnen kelime oyunlarından hoşlanır. Shusterman ve Danto'ya göre postmodern kuramın anaakım düşünürlerce ciddiye alınmamasının nedeni, dilinin felsefi yazıdan beklenen düşünce standartlarıyla uyuşmadığının düşünülmesidir. Postmodern yazı ağırlıklı olarak Kıta Avrupası'na, özellikle Fransa'ya aittir. ### Terry Barrett'ın Neden Bu Sanat? kitabı neyi ele alır? Neden Bu Sanat? Çağdaş Sanatta Estetik ve Eleştiri, sanat eğitimcisi Terry Barrett'ın, çağdaş sanatın izleyicide uyandırdığı 'bu neden sanat?' sorusunu kuramsal çerçevelerle tartıştığı kitabıdır. Modernist biçimcilikten postmodern yaklaşımlara farklı estetik kuramları örnek eserler üzerinden karşılaştırır. Yazıdaki Shusterman, Danto ve Nietzsche tartışmalarının kaynağı da bu kitaptır. ### Bu kuramsal konular atölye eğitimlerinde işleniyor mu? Özge Koz Sanat Atölyesi'nin güzel sanatlara hazırlık ve portfolyo programlarında teknik beceri kadar kavramsal altyapı da önemsenir; modernizm ve postmodernizm gibi kavramlar, öğrencinin kendi üretimini konumlandırmasına yardımcı olacak düzeyde ele alınır. Mülakatlarda ve portfolyo sunumlarında bu birikim fark yaratır. Program ayrıntıları için atölyeyle iletişime geçebilirsiniz.