--- title: Alev Alatlı description: İman ispatlanabilen ya da ispatlanamayan şeylere duyulan kişisel inançtan daha fazla bir şey değildir. url: https://kozsanat.com/blog/alev-alatli type: article image: https://kozsanat.com/Upload/blog/c8eed67d-63af-44d8-9119-00b0c2b3f6bd.jpg date: 2025-10-25 modified: 2025-10-25 author: Özge Koz Sanat Atölyesi category: Düşünce tags: - alev alatlı - aklın yolu da bir değildir - iman - mantık - din felsefesi - islam düşüncesi - ibn sina - farabi - gazali - aristoteles - isnat - içtihat - mutezile - akıl yürütme - epistemoloji lang: tr-TR --- # Alev Alatlı ![İman, mantık ve akıl yürütme geleneklerini simgeleyen, el yazması sayfalar ve geometrik desenlerden oluşan kavramsal görsel](https://kozsanat.com/Upload/blog/c8eed67d-63af-44d8-9119-00b0c2b3f6bd.jpg) > İman ispatlanabilen ya da ispatlanamayan şeylere duyulan kişisel inançtan daha fazla bir şey değildir. İman ispatlanabilen ya da ispatlanamayan  şeylere duyulan kişisel inançtan daha fazla bir şey değildir; İman insan aklına,bilinemiyeni akla uydurabilmesi için bir mekanizma sunar.Amerikalı gazeteci yorumcu Jan A.Larson,"iman,mantık ve din"isimli makalesinde şöyle yazıyor.. "... Din,özü itibariyle kişisel bir olaydır.İman çoğunlukla öğretilmiş olup ,kişinin bağımsız kararının sonucu değildir.Sorgulanmayan ,olmayan kişisel  iman ,dinin telkinden ibaret olduğunu gösterir. Amerika'da  yaşayan kökten dinciler evime karşı olmuş .Evrenin yaşının da 10.000 yıl olduğuna inanırlar Bilimsel veriler evrimi desteklerken  ,araştırmalar da evrenin yaşının 13 milyar yıl olduğunu söyler.İnanış böyle bir şeydir  ispatlama işine muktedir değildir ,ayrıca böyle bir çaba içerisine de girmez . Dini inançlara ters düştüğünde mantık "aklın ölçüsü"olma niteliğini kaybetmez mi? Hayır,kaybetmez, çünkü mantık" doğru"ların değil,"geçerlilik"lerin bilimidir;Öncüllerin neye göre ve ne kadar doğru oldukları ile değil ,söz konusu öncüllerin belli bir vargının\sonucun çıkarsandığı kanıtlama tarzının geçerli olup olmadığı ileuğraşır.Mantıkta" doğru" ve "geçerli" eş anlamlı kelimeler  değillerdir.Bu çerçevede,yukarıdakiler gibi genel önermelerden münferit olgulara doğru gidilerek kesin bir sonuca varmayı hedefleyen.tümdengelimsel argümanlar,doğru ve geçerli olabildikleri gibi ,yanlış ve geçerli de olabilirler..Hal bu olunca kimi argümanların "doğru ve geçerli",kimilerinin "yanlış ve geçerli olması mantık kurallarının ihlali anlamına gelmez.Bu nedenledir ki bilimde,bilimsel verilerde ,toplumsal değer yargılarında ya da inançlardaki değişiklikler ,mantık kurallarının dışında olan oluşumlar_dı. İslam düşüncesi, Aristo'nun başını çektiği Yunan Felsefesini temel almakla birlikte,Yunan düşüncesine getirdiği eleştiriler,doğrultmalar,iyileştirmelerle büyür.İslam mantığı diye bilinen harman ,zamanla Aristo mantığına galebe çalar,yerine İbni Sina mantığını yerleştirir.İbni Sina ,Farabi ve e lGazali gibi Aristo mantığını iyileştiren,dönüştüren mantıkçıların,"hace_i evvel'in düşünce esaslarını Avrupa'ya tanıtarak,Rönesans'ın doğmasında "merkezi bir rol" oynamış olmaları, tarihin bir başka cilvesidir. Akıl yürütme; Hazreti Muhammed'in hadislerinin geçerliliğini saptamak üzere kullanılan isnat yöntemi, daha sonra fıkıh'ta da kullanılmaya başlanır.İsnat 'ın geleneksel yöntemlerini tabi bilimlere de uygulayan Mutezille'dir. Özellikle de matematiksel bilimlerde,argümanların çekirdekten geliştirilmeleri arzu edilmekle birlikte,çok uzun olacakları ,mantık düzenini izlemek vakit alacağı için argumanı muteber bir bilim adamının  sonuçlandırdığı noktadan itibaren ele almak kabul edilen bir uygulamadır.İslam düşünürlerinin isnat alanında geliştirdikleri incelikli kurallar bütünü  Science of citation diye bilinen,dayanak bilmi'nin esasını teşkil eder.Öte yandan İçtihat ,scientifik method of open inquiry olarak bilinen "bilimsel açık soruşturma yönteminin temelidir."tabi olayları incelemek, yeni bilgiler edinmek veya eski bilgileri doğrultmak  ve bütünleştirmekte kullanılan teknikler bütünü"olarak tanımlanan İçtihat çeşitli iddaları,talepleri sağlamak ya da çökertmek yöntemidir.Alev Alatlı  Aklın yolu da bir değildir kitabından alıntılar içerir.   Alev Alatlı | İndir İlgili Hizmetler Yetişkin Resim Kursu Hobi Resim Kursu Temel Resim Eğitimi İlgili Çalışmalar Karışık Teknik Eskiz ## Sıkça Sorulan Sorular ### Alev Alatlı kimdir? Alev Alatlı (1944-2024), Türk yazar, ekonomist ve düşünürdür. 'Or'da Kimse Var mı?' dörtlemesi ve 'Schrödinger'in Kedisi' gibi romanlarının yanı sıra epistemoloji ve kültür eleştirisi alanındaki denemeleriyle tanınır. Batı ve Doğu düşünce geleneklerini karşılaştıran çalışmalarıyla Türk fikir hayatında özgün bir yer edinmiş, 2014 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne değer görülmüştür. ### Aklın Yolu da Bir Değildir hangi konuları ele alır? Kitap, 'aklın yolu birdir' yerleşik kabulüne itiraz eder: Farklı medeniyetlerin farklı akıl yürütme gelenekleri geliştirdiğini savunur. Batı mantığının tek geçerli düşünme biçimi olmadığını; iman, mantık ve bilim arasındaki ilişkilerin sanıldığından daha karmaşık olduğunu tartışır. İslam düşüncesinin isnat ve içtihat gibi yöntemlerinin bilgi üretimindeki yerini de bu çerçevede değerlendirir. ### İman ile mantık çelişir mi? Yazının aktardığı çerçeveye göre çelişmez; çünkü ikisi farklı düzlemlerde işler. İman, ispatlanabilen ya da ispatlanamayan şeylere duyulan kişisel inançtır ve ispatlama çabasına girmez. Mantık ise doğruların değil geçerliliklerin bilimidir; öncüllerin ne kadar doğru olduğuyla değil, sonucun öncüllerden geçerli biçimde çıkarsanıp çıkarsanmadığıyla ilgilenir. Bu yüzden inançlardaki değişimler mantık kurallarının ihlali anlamına gelmez. ### Mantıkta 'doğru' ile 'geçerli' arasındaki fark nedir? Doğruluk, bir önermenin gerçeklikle uyuşması; geçerlilik ise bir çıkarımın biçimsel olarak kurallara uygun olmasıdır. Bir argüman doğru öncüllerle geçerli olabileceği gibi, yanlış öncüllerle de geçerli olabilir. Örneğin yanlış bir öncülden kurallara uygun biçimde sonuç çıkaran bir akıl yürütme, geçerli ama doğru olmayan bir argümandır. Bu ayrım, mantığın inanç ve değer tartışmalarındaki rolünü anlamak için kritiktir. ### İsnat yöntemi nedir? İsnat, bir bilginin ya da rivayetin güvenilirliğini, onu aktaran kişiler zincirini inceleyerek saptama yöntemidir. İslam düşüncesinde Hazreti Muhammed'in hadislerinin geçerliliğini belirlemek için geliştirilmiş, sonra fıkıhta da kullanılmıştır. Yazıya göre İslam düşünürlerinin isnat alanında geliştirdiği incelikli kurallar bütünü, bugün 'science of citation' olarak bilinen dayanak biliminin esasını oluşturur. ### İçtihat ne demektir? İçtihat, bir meselede delillere dayanarak hüküm çıkarmak için gösterilen sistemli zihinsel çabadır. Yazıda aktarılan çerçeveye göre içtihat, tabii olayları incelemek, yeni bilgiler edinmek, eski bilgileri düzeltmek ve bütünleştirmekte kullanılan teknikler bütünü olarak 'bilimsel açık soruşturma yönteminin' temelidir: Çeşitli iddiaları sağlamlaştırma ya da çürütme yöntemi olarak işler. ### İslam düşüncesi Aristoteles mantığıyla nasıl ilişkilendi? İslam düşüncesi, Aristoteles'in başını çektiği Yunan felsefesini temel almakla birlikte ona eleştiriler, düzeltmeler ve iyileştirmeler getirerek gelişti. Farabi Aristoteles şerhleriyle 'Muallim-i Sani' sayıldı; İbn Sina mantığı yeniden sistemleştirdi ve zamanla İslam dünyasında İbn Sina mantığı Aristoteles mantığının yerini aldı. Gazali ise mantık araçlarını kelam geleneğine taşıyarak bu harmanı dönüştürdü. ### İslam düşünürlerinin Rönesans'a katkısı nedir? İbn Sina, Farabi, Gazali ve İbn Rüşd gibi düşünürlerin eserleri Latinceye çevrilerek Orta Çağ Avrupa'sında yoğun biçimde okundu. Antik Yunan metinlerinin korunması, yorumlanması ve geliştirilmiş halleriyle Avrupa'ya aktarılması bu düşünürler üzerinden gerçekleşti. Yazının vurguladığı gibi, Aristoteles mantığını dönüştüren bu isimlerin düşünce esaslarını Avrupa'ya tanıtmaları, Rönesans'ın doğuşunda önemli bir rol oynamıştır. ### Mutezile nedir? Mutezile, İslam düşüncesinde 8. yüzyılda ortaya çıkan ve akla merkezi bir rol veren kelam okuludur. Nakli bilgiyi akıl süzgecinden geçirmeyi savunmuş, tanrısal adalet ve insan iradesi gibi konularda rasyonel argümanlar geliştirmiştir. Yazıda, isnadın geleneksel yöntemlerini tabii bilimlere uygulayanların Mutezile olduğu belirtilir; bu, akıl yürütme tekniklerinin din alanından bilgi üretiminin diğer alanlarına taşınmasına örnektir. ### 'Aklın yolu bir değildir' ifadesi ne anlama gelir? Bu ifade, 'aklın yolu birdir' atasözünü tersine çevirerek tek tip bir rasyonellik varsayımını sorgular. Alatlı'ya göre farklı kültürler ve düşünce gelenekleri, kendi sorularına uygun farklı akıl yürütme biçimleri geliştirmiştir; Batı mantığı bunlardan yalnızca biridir. Bu bakış, başka geleneklerin bilgi üretme yöntemlerini eksik ya da ilkel saymak yerine kendi iç tutarlılıkları içinde anlamayı önerir. ### Bu tür düşünce metinleri sanat eğitimiyle nasıl buluşur? Sanat da tıpkı düşünce gibi tek bir doğru yol tanımaz; her öğrencinin bakışı ve ifade biçimi farklıdır. Özge Koz Sanat Atölyesi'nin yetişkin resim kursu ve temel resim eğitimi programlarında teknik çalışmalar, sanat tarihi ve düşünce sohbetleriyle desteklenir; amaç kopya eden değil, düşünen ve sorgulayan bir sanat pratiği geliştirmektir. Program içerikleri için atölyeyle iletişime geçebilirsiniz.