--- title: Ahlak description: ROBERT M. PIRSIG «Lila ahlakın sorgulanması» url: https://kozsanat.com/blog/ahlak type: article image: https://kozsanat.com/Upload/blog/40581506-8854-4eb9-af2e-00881f745b7c.jpg date: 2026-03-28 modified: 2026-03-28 author: Özge Koz Sanat Atölyesi category: Düşünce tags: - robert m. pirsig - lila - ahlak - değerler - değer yargısı - antropoloji - clyde kluckhohn - alfred kroeber - franz boas - metafizik - nitelik metafiziği - kültür - felsefe - phaedrus lang: tr-TR --- # Ahlak ![Robert M. Pirsig'in Lila romanı ekseninde ahlak ve değer sorgulamasını simgeleyen düşünce temalı kapak görseli](https://kozsanat.com/Upload/blog/40581506-8854-4eb9-af2e-00881f745b7c.jpg) > ROBERT M. PIRSIG «Lila ahlakın sorgulanması» ROBERT M. PIRSIG «Lila ahlakın sorgulanması»   Clyde Kluckhohn'la, Boas ve onun öğrencilerindenAlfred Kroeber antopolojiye değeri sokmak gerektiğini düşünüyorlar. Kluckhohn diyordu ki;«kültürü tümüyle anlaşılabilir kılmanın temelini oluşturun tek şey değerlerdir ,çünkü aslında tüm kültürlerin yapılanma biçimi öncelikle kültürlerin değerlerine dayanır.Bu özellikle bir kültürü,değerlerini hesaba katmadan gözler önüne sermeye kalkışıldığında çok belirgin bir hale gelir.Yapılan açıklama,birbiriyle ilişkisi aynı yer ve zamanda birlikte var olmaktan ibaret şeylerin bir araya gelmesinden oluşan anlamsız bir bütünlük alfabetik olarak da düzenlenebilecek bir bütünlük,yani tam bir çamaşırhane listesi haline gelir.»   Kültür, gözlemlenebilir tanımlanabilir ve karşılaştırılabilir doğa fenomenleri olarak görünen değerlerin ve değer sistemlerinin açık ve sistematik incelemesini de kapsamalıdır.   «Değerlerin uzun süredir doğa bilimcilerince dikkate alınmaları uygunsuz diye tabu haline gelmelerine yol açan öznel yanlarıydı,»diyordu Kroeber ve Kluckhohn.«Bunun yerine değerler,Almanların "manevi bilim"i içinde yer alan ve adına "beşeri bilimler" denen özel bir entelektüel etkinlik grubuna sürgün edildi.Değerlerin Tanrı tarafından verildikleri için ebedi olduklarına ya da tanrısal esinle geldiklerine ya da en azından,insanın bedensel bölümünce ve dünyanın diğer bedensellik ve maddeselliklerince değil de ,insanın biraz tanrısal bir nitelik taşıyan ruhsal bölümünce keşfedildiğine inanırdı.   Kluckhohn değerlerin kötü tanımlanmış olduğunu ve birbiriyle çelişen bir sürü tanıma sahip olduğunu kabul ediyor,ama değerlerin sözel tanımlarının alan çalışması için gerekli olmadığını da öne sürüyordu.İyi tanımlanmış olsalar da, olmasalar da gerçek pratikte bunların ne olduğu konuşunda görüş birliği olduğunu söylüyordu.Herkesi değerleri ve kendi istediği gibi tanımlayacağı "değerler tasarısı"nda serbest bırakarak bu sorunu çözmeye çalışıyordu;ama bu ,formel toplumsal bilimlerde kabul edilir bir şey değildir.   Kültürel biçimler ,değerlerle ilgili temel yaklaşımlar,egemen töreler,başlangıç noktası ve belirleyici ilke olarak kabul edilirse çözümlenmemiş birer varsayım durumuna düşerler.Normları anlamamızı sağlayan,soruların bile sorulamama eğilimi ağır basar ve toplumla ilgili bazı gerçekleri anlamak imkansız olmasa da zorlaşır.   Normlara ya da değerlere bağlı yaklaşımlara dayanarak açıklama yapmanın aldatıcı rahatlığı metodolojik sorunlara karşı kayıtsızlığı teşvik eder.Öznel duyguları ve etik karakterleri nedeniyle,norm ve özellikle değerler,kesin olarak belirlemesi dünyada en zor şeyler arasındadır.Bunlar anlaşmazlık nedenleri ve uzlaşmazlık konularıdır...araştırmacı bilineni bilinmeyenle ,spesifik olanı spesifik olmayanla ,açıklamaya itilir.Normatif ilkeler konusundaki tanısı evrensel geçerlilik taşıyacak kadar muğlak olabilir.yani tek tek her şeyi de, bir şeyi de tanımlanabilir kılar.Örneğin Amerikalılar alkollü içkilere,tiyatro ve sinema biletlerine ,tütüne kozmetiklere ve mücevherlere çok para harcıyorsa bunun açıklaması basittir.Hoşca vakit geçirme ideolojisine inanmaktadırlar.Öte yandan zenciler ve beyazlar arasındatoplumsal bir yakınlık yoksa bu,"ırkçılık"değer yargısı yüzündendir.Kinik eleştirmen,bir "kültür"e ait değerlerin nedensel yoruma elverişli olması için daima birbirinin karşıtı olan çiftler halinde tanımlamasını öğütleyebilir."verilen kesin tanımlar değerin muğlak karakterini gösterir"diyordu Blake ve Davis "işte, örneğin değer oryantasyonu üzerine 437 sayfalık bir kitaptaki "değer oryantasyonu"tanımı; değer oryantasyonları karmaşık, ama ,değerlendirme işleminin analitik olarak ayırt edilebilen ve'genel insanlık'sorunlarının çözümleri ile ilgili olduğu gibi,insan eylem ve düşüncelerinin hep devam eden akıntısına düzen ve yön veren öç ögenin yani bilmeye dayalı ,duygulara dayalı yönlendirici ögelerin -karşılıklı etkileşiminden kaynaklanan,belli modellere kesinlikle uygun(sıra düzenli)ilkelerdir. : )  bu saldırı Phaedrus'ta işin içine girme tartışma isteği uyandırdı.Değerler yargısıyla ilgili hiçbir şey muğlak olamaz .Oy verme odasına giden seçmen bir değer yargısına varmaktadır.Borsada alınıp satılanlar değer değil  mi neresi muğlak.Yalnız bu ifadeleri getirip antropolojinin genel jargonuyla bütünleştirmeye çalışırsanız muğlak hale gelir.   Antropolojiye yeni bir teorik antropoloji yapısı kurmak yerine ona sağlam bir zemin bulmak gerekirdi.   Metafizik,Aristoteles'in değişiyle Birinci felsefedir.Hiyerarşik düşünce yapılanmasının en genel ifadelerinin bir toplamıdır.Notlarından birinde onun"felsefenin gerçekliğin doğası ve yapısıyla uğraşan dalı"diye bir tanımı aktarmıştı.Metafizik,"algıladığımız nesneler gerçek mi yoksa yanılsama mıdır?Nihai olarak gerçeklik tek bir temel maddeye indirgenebilir mi?Eğer öyleyse maddi midir manevi mi?Anlaşılabilen bir düzen ya da bir kaos mudur.   Ahlak | İndir İlgili Hizmetler Güzel Sanatlara Hazırlık Kursu Güzel Sanatlar Fakültesi Hazırlık Yetişkin Resim Kursu İlgili Çalışmalar Karışık Teknik Eskiz ## Sıkça Sorulan Sorular ### Robert M. Pirsig kimdir? Robert Maynard Pirsig (1928-2017), Amerikalı yazar ve düşünürdür. 1974'te yayımlanan Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı ile dünya çapında tanınmış, 1991 tarihli Lila: Ahlakın Sorgulanması ile felsefi projesini derinleştirmiştir. Akademik felsefenin dışında kalarak nitelik (quality) kavramı üzerine özgün bir metafizik geliştirmiş, roman biçimini felsefi soruşturmanın aracı olarak kullanmıştır. Değer ve ahlak sorununu gündelik deneyimin merkezine yerleştirmesiyle çağdaş düşüncede kendine özgü bir yer edinmiştir. ### Lila: Ahlakın Sorgulanması nasıl bir kitaptır? Lila, Pirsig'in 1991'de yayımladığı, roman ile felsefi denemeyi iç içe geçiren kitabıdır. Anlatıcı Phaedrus, Lila adlı bir kadınla çıktığı tekne yolculuğu sırasında ahlakın, değerlerin ve kültürün doğasını sorgular. Kitap, antropolojinin değer kavramıyla imtihanından metafiziğe uzanan geniş bir düşünce yolculuğu sunar; Pirsig burada Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı'nda başlattığı nitelik felsefesini ahlak alanına taşır. ### Pirsig'in Nitelik Metafiziği nedir? Nitelik Metafiziği, Pirsig'in gerçekliği özne-nesne ikiliğinden değil, doğrudan nitelik yani değer deneyiminden hareketle açıklayan felsefi sistemidir. Ona göre değer, dünyaya sonradan eklenen öznel bir yorum değil, deneyimin en temel katmanıdır. Pirsig niteliği statik ve dinamik olmak üzere ikiye ayırır: statik nitelik kalıpları ve düzeni, dinamik nitelik ise değişimi ve yaratıcı ilerlemeyi temsil eder. Bu çerçeve ahlakı da rasyonel olarak tartışılabilir bir alana çeker. ### Clyde Kluckhohn kimdir? Clyde Kluckhohn (1905-1960), Harvard Üniversitesi'nde çalışmış Amerikalı antropologdur. Navaho kültürü üzerine uzun soluklu alan araştırmalarıyla tanınır. Kültürün ancak değerleri üzerinden bütünlüklü biçimde anlaşılabileceğini savunmuş, değerlerin gözlemlenebilir doğa fenomenleri gibi sistematik olarak incelenmesi gerektiğini öne sürmüştür. Alfred Kroeber ile birlikte kültür kavramının yüzlerce tanımını derleyen ünlü bir çalışmaya da imza atmıştır. ### Alfred Kroeber kimdir? Alfred Louis Kroeber (1876-1960), Franz Boas'ın öğrencilerinden olan ve Amerikan kültürel antropolojisinin kurucu isimleri arasında sayılan bir antropologdur. Kaliforniya yerlileri üzerine kapsamlı çalışmalar yürütmüş, kültürü bireylerin üzerinde işleyen kendine özgü bir düzey olarak ele almıştır. Clyde Kluckhohn ile birlikte değerlerin antropolojinin meşru inceleme konusu olması gerektiğini savunmuştur. ### Franz Boas neden önemli bir antropologdur? Franz Boas (1858-1942), modern Amerikan antropolojisinin babası kabul edilen Alman asıllı bilim insanıdır. Kültürlerin kendi iç mantıkları içinde değerlendirilmesi gerektiğini savunan kültürel görecelik anlayışını geliştirmiş, ırkçı ve evrimci hiyerarşi kurgularına karşı çıkmıştır. Alfred Kroeber, Ruth Benedict ve Margaret Mead gibi antropolojiyi şekillendiren pek çok ismi yetiştirmiştir. ### Antropolojide değer kavramı neden tartışmalıdır? Değerler, öznel ve etik karakterleri nedeniyle kesin biçimde tanımlanması en zor kavramlar arasındadır. Bir kültürü değerleriyle açıklamak aldatıcı bir rahatlık sağlar; ancak bu açıklamalar çoğu zaman döngüseldir: davranıştan değer çıkarılır, sonra aynı değer davranışın nedeni olarak gösterilir. Bu yüzden kimi sosyal bilimciler değer temelli açıklamaları muğlak bulmuş, kimileri ise değerler hesaba katılmadan kültürün anlamsız bir envantere dönüşeceğini savunmuştur. ### Metafizik ne demektir? Metafizik, Aristoteles'in birinci felsefe adını verdiği, gerçekliğin doğasını ve yapısını araştıran felsefe dalıdır. Algıladığımız nesnelerin gerçek mi yoksa yanılsama mı olduğu, gerçekliğin tek bir temel maddeye indirgenip indirgenemeyeceği, bunun maddi mi manevi mi olduğu, evrenin anlaşılabilir bir düzen mi yoksa kaos mu olduğu gibi en genel soruları ele alır. Hiyerarşik düşünce yapılanmasının en genel ifadelerinin toplamı olarak da tanımlanır. ### Pirsig'in kitaplarındaki Phaedrus kimdir? Phaedrus, Pirsig'in iki kitabında da karşımıza çıkan, yazarın felsefi kimliğini temsil eden anlatıcı kişiliktir. Adını Platon'un aynı adlı diyaloğundan alır. Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı'nda anlatıcının geçmişteki öteki beni olarak belirir; Lila'da ise düşünce deneylerini yürüten ana karakterdir. Phaedrus, akademik kalıpların dışında kalarak nitelik ve değer üzerine düşünen sorgulayıcı zihni simgeler. ### Ahlak ve değer tartışması sanatı neden ilgilendirir? Sanat, değer yargısının en yoğun işlediği alanlardan biridir: bir resmin iyi ya da kötü olduğuna dair her yargı, bir değer ölçütüne dayanır. Pirsig'in nitelik kavramı da estetik deneyimle yakından ilişkilidir; bir kompozisyonun oturduğunu hissetmek, kavramsallaştırmadan önce gelen bir değer algısıdır. Bu yüzden ahlak ve değer felsefesi, sanatçının kendi üretimine eleştirel bakabilmesi için zengin bir düşünce zemini sunar. ### Bu tür felsefi konular atölye eğitimlerinde işleniyor mu? Özge Koz Sanat Atölyesi'nde eğitimin merkezinde uygulamalı resim çalışmaları yer alır; ancak özellikle güzel sanatlara hazırlık ve yetişkin resim kursu süreçlerinde sanat üzerine düşünmek, eser değerlendirmek ve değer yargılarını tartışmak eğitimin doğal bir parçasıdır. Bu blog yazıları da öğrencilerin kavramsal arka planını beslemeyi amaçlar. İçerik ve program detayları için atölyeyle iletişime geçebilirsiniz.